Madrid brengt me oog in oog met het sterfelijke. Maria Blasco (Spaans Nationaal Kanker Instituut) spreekt met mij over tumoren, telomeren en telomerase. Haar onderzoeksteam is geïnteresseerd in de uiteinden van onze chromosomen, die een rol spelen bij het bepalen van de levensduur van onze cellen, en dus van ons lichaam. Op de uiteinden van de chromosomen zitten telomeren, en bij mensen wordt daarin de DNA-reeks TTAGGG wel 1000 keer herhaald. Door het enzym telomerase, dat telomeren opbouwt, begint ieder embryo met deze lange telomeren. Steeds als een cel zich deelt en nieuwe chromosomen aanmaakt, worden de telomeren korter. "Als de telomeren heel erg kort worden, dan stopt de celdeling," legt Maria uit.

Het klinkt onlogisch, maar muizen hebben telomeren die vier keer zo lang zijn als die van mensen. Maria's team heeft een modelmuis gecreëerd die geen telomerase-activiteit heeft, waardoor hij kortere telomeren krijgt die meer lijken op menselijke telomeren. "De kritieke lengte van telomeren is nog niet bekend, in de zin van het precieze aantal herhalingen," geeft ze aan. "We denken dat de kritieke lengte afhangt van de capaciteit van chromosomen om een beschermende structuur te vormen. Wanneer de lengte van een telomeer zakt onder 100 herhalingen ofzo, dan zien we als gevolg een verlies van bescherming van het telomeer." Maria's muizen kregen veel aandacht binnen haar Spaanse onderzoeksgroep, omdat ze minder tumoren krijgen dan normaal.

Ze verduidelijkt het belang van deze bevinding. "Telomerase wordt geactiveerd bij 90% van de menselijke tumoren. Als het telomerase enzym ontbreekt bij muizen, werkt dit kennelijk als een onderdrukkingsmechanisme van tumoren." Naarmate we ouder worden, verkorten de telomeren zich op natuurlijke wijze, maar bij kankercellen, die zich veel vaker dan normaal hebben gedeeld, zijn de telomeren veel korter, en ze zijn dan afhankelijk van het telomerase enzym. "Zeer hoge concentraties van telomerase maken de tumor onsterfelijk," zegt Maria.

“Normale cellen hebben geen telomerase activiteit. Dus als je telomerase kunt remmen, dan werkt dat al specifiek tegen tumorcellen." En wat heeft dit alles te maken met epigenetica? Maria doet momenteel onderzoek naar de aard van chromatine bij telomeren. De biochemische modificaties van de histon-eiwitten bij het telomerisch DNA lijken de uiteinden te behoeden voor de actie van enzymen, die ze kunnen opbouwen en afbreken. De uitkomsten van dit soort onderzoek zijn ongetwijfeld cruciaal voor de bestrijding van kanker op basis van het blokkeren van telomerase activiteit.