De volgende morgen vlieg ik met een KLM-toestel vanaf Schiphol naar Zweden. We landen in Stockholm, de geboorteplaats van Greta Garbo en Ingrid Bergman. Een eilandenrijk strekt zich uit tot 80 km ten oosten van de stad, en nog eens 24.000 eilanden liggen verspreid over de Baltische Zee. De 'Stad der Bruggen', die veertien eilanden in beslag neemt aan het Mälaren meer, is een mix van een bekoorlijke oude wereld en grootstedelijke wolkenkrabbers. Een zoevende Zweedse trein brengt me naar Huddinge, waar ik Karl Ekwall (Karolinska Instituut) ontmoet.

Karl vertelt me over de positieve en negatieve regelaars van genexpressie. "Genen kunnen in een levercel anders tot uitdrukking komen dan in een hersencel, en dat komt door epigenetische markeringen," legt hij uit. "Sommige van deze markeringen zijn in feite wijzigingen op histon-eiwitten. Een grote doorbraak op dit gebied kwam in 1966 toen enzymen werden geïsoleerd die deze epigenetische kenmerken veranderen." Net als Fred is Karl zich ervan bewust dat meer inzicht in epigenetische mechanismen kan leiden tot nieuwe behandelmethoden. "Het is belangrijk, omdat bij veel ziekten, bij kanker bijvoorbeeld, de epigenetische markering fout is, en dat veroorzaakt dan een tumor." Karl kijkt naar histon-markeringen bij een andere soort gist, die niet door bakkers of brouwers wordt gebruikt.

Splijtgist is verwant aan knopvormende gist. Beide soorten hebben ongeveer 2000 genen gemeenschappelijk met mensen. Karl en zijn team brengen epigenetische markeringen van het gehele splijtgistgenoom in kaart. Ze noteren de plekken waaraan enzymen zich hechten om markeringen zoals acetylgroepen te verwijderen. "Het doel is te begrijpen hoe deze enzymen nu werkelijk het genoom besturen," zegt Karl. Onlangs deed hij een onverwachte ontdekking. "Juist het enzym dat transcriptie van de genen zou moeten uitvoeren, is in werkelijkheid betrokken bij het uitschakelen van delen van het genoom". Die nieuwe rol voor dit enzym, anders dan een factor tussen genetische code en functioneel eiwit, onderstreept nog maar eens dat we niet veel begrijpen van de controlemechanismen van het DNA.

En met die onthulling neem ik afscheid van Zweden en mijn epigenetische avonturen. Na tien Europese landen heb ik slechts voorzichtig geroken aan dit opwindende onderzoeksgebied. Niettemin heeft deze kleine steekproef van het netwerk me de ogen geopend voor een nieuwe taal, een nieuwe manier van denken over DNA en genen. De woorden van de taal zijn dezelfde als vroeger, maar de grammatica maakt een exponentiële groei door, en het beeld dat naar voren komt is zeer afwijkend van hetgeen in mijn oude biologieboeken wordt geschetst. Weg met die oude denkbeelden!